Χιλιάδες σελίδες με εισοδήματα και ακίνητα βγαίνουν κάθε χρόνο στη δημοσιότητα, όμως ο πραγματικός έλεγχος παραμένει άφαντος.
Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, δίνονται στη δημοσιότητα οι δηλώσεις πόθεν έσχες των πολιτικών. Μια θηριώδης βάση δεδομένων με χιλιάδες σελίδες για τα εισοδήματα, τις καταθέσεις και τα ακίνητα των εκπροσώπων μας στο Κοινοβούλιο. Τα ΜΜΕ φτιάχνουν λίστες με «πλουσιότερους» και «φτωχότερους», ωστόσο, η μεγάλη εικόνα δεν αλλάζει, καθώς ουσιαστικός, ανεξάρτητος προληπτικός έλεγχος για το αν αυτά που δηλώνονται είναι πράγματι αυτά που υπάρχουν και πώς αποκτήθηκαν δεν γίνεται. Το πόθεν έσχες λειτουργεί περισσότερο ως διαδικασία «επίδειξης», παρά ως σκληρός θεσμός λογοδοσίας.
Γιατί μιλάμε για «openwashing»
Το σύστημα έχει ρωγμές, τυπική αντιπαραβολή με παλιότερες δηλώσεις, έλεγχος μόνο επί των δηλωθέντων, «διορθώσεις» προ της δημοσιοποίησης χωρίς κυρώσεις. Έτσι καλλιεργείται η εντύπωση διαφάνειας (openwashing), ενώ ο ουσιαστικός έλεγχος της προέλευσης περιουσίας παραμένει θολός.
Υπενθυμίζεται άλλωστε πως η πρώην πρόεδρος της Επιτροπής Ελέγχου Δηλώσεων Περιουσιακής Κατάστασης, Δέσποινα Χαραλαμπίδου, το έχει πει καθαρά: «αν ένας βουλευτής δεν δηλώσει ο ίδιος συμμετοχή σε εταιρεία, δεν μπορεί να ελεγχθεί».
Ένα σύστημα γεμάτο τρύπες
Το σύστημα ελέγχου είναι γεμάτο «παράθυρα»:
- οι δηλώσεις εξετάζονται μόνο σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια,
- οι ορκωτοί λογιστές κοιτούν αποκλειστικά όσα έχουν καταγραφεί,
- αν βρεθεί λάθος, ο βουλευτής ειδοποιείται διακριτικά να το διορθώσει.
Και όλα αυτά πριν φτάσουν οι δηλώσεις στα μάτια της κοινής γνώμης. Το αποτέλεσμα; Μια εικόνα “διαφάνειας” που λειτουργεί ως openwashing, δηλαδή μια βιτρίνα που δίνει την αίσθηση ελέγχου, ενώ στην πράξη υπονομεύει τη λογοδοσία.
Πολιτική ως επάγγελμα και μάλιστα κερδοφόρο
Η ανάγνωση των πόθεν έσχες επιβεβαιώνει και κάτι ακόμη: η πολιτική στην Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε επάγγελμα με υψηλές απολαβές. Βουλευτές που μπήκαν στην πολιτική χωρίς περιουσία εμφανίζονται μετά από λίγα χρόνια με καταθέσεις, ακίνητα και επενδύσεις. Η πολιτική, αντί να θεωρείται δημόσια υπηρεσία, αντιμετωπίζεται συχνά ως καριέρα με αποδόσεις.
Τα πιο ηχηρά παραδείγματα
- Κυριάκος Μητσοτάκης: δηλώνει τραπεζικές καταθέσεις 110.668 ευρώ και επενδύσεις σε ομόλογα 498.150 ευρώ. Τα ακίνητα της οικογένειας μειώθηκαν από 39 σε 26, προκαλώντας ερωτήματα για μεταβιβάσεις.
- Μαρέβα Γκραμπόφσκι: εμφανίζει σημαντικές καταθέσεις σε ελβετική και γαλλική τράπεζα (πάνω από 576.000 ευρώ μόνο στην Lombard Odier), επενδυτικά συμβόλαια και ακίνητα σε Ελλάδα και Ηνωμένο Βασίλειο.
- Νίκος Ανδρουλάκης: οι καταθέσεις του φτάνουν τα 940.000 ευρώ σε βελγική τράπεζα, ενώ έχει 11 ακίνητα στο Ηράκλειο και διαμερίσματα σε Αθήνα και Βέλγιο.
- Στέφανος Κασσελάκης: δηλώνει εισοδήματα 1,7 εκατ. δολαρίων και επενδύσεις άνω των 3,5 εκατ. ευρώ σε funds και μετοχές – ο μόνος πολιτικός αρχηγός χωρίς εισοδήματα από πολιτική δραστηριότητα.
- Δημήτρης Παπαδημούλης: από τα φτωχικά ξεκινήματα στην πολιτική, σήμερα εμφανίζει εισοδήματα 295.000 ευρώ, χαρτοφυλάκιο μετοχών 1,4 εκατ. ευρώ και καταθέσεις άνω του 1 εκατ. ευρώ.
- Νίκη Κεραμέως: καταθέσεις πάνω από 1,3 εκατ. ευρώ σε ελληνικές και ξένες τράπεζες, συν αμοιβαία κεφάλαια 228.000 ευρώ και 5 ακίνητα.
- Νίκος Δένδιας: αγόρασε διαμέρισμα 130 τ.μ. στο Λονδίνο, αξίας 1,55 εκατ. λιρών.
- Όλγα Κεφαλογιάννη: απέκτησε το 50% μονοκατοικίας στο Ψυχικό και διαμέρισμα 214 τ.μ. στην Αθήνα, καταβάλλοντας 570.000 ευρώ.
- Αλέξης Τσίπρας & Μπέτυ Μπαζιάνα: η κα. Μπαζιάνα δηλώνει 159.000 ευρώ σε καταθέσεις, ενώ δημοσιεύματα αναφέρουν ότι το ζευγάρι αγόρασε σπίτι στην Κυψέλη έναντι 580.000 ευρώ – ποσό που δεν φαίνεται να δικαιολογείται από τα δηλωθέντα εισοδήματα.
- Γιώργος Παπανδρέου: αγόρασε ακίνητο στη Βάρη 286 τ.μ. έναντι 250.000 ευρώ με δάνειο, χαμηλότερα από την αντικειμενική του αξία.
Ο Παύλος Γερουλάνος δηλώνει ότι απέκτησε μετοχές και παράγωγα αξίας 813.387 δολαρίων, ενώ την ίδια ώρα, καταθέσεις της Έλενας Ακρίτα πλησιάζουν το ένα εκατομμύριο ευρώ, ενώ στο ίδιο επίπεδο περίπου είναι και ο Στέλιος Κούλογλου.
Ακόμα πιο υψηλά εισοδήματα έχει ο πρώην ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Δημήτρης Παπαδημούλης, ο οποίος μπήκε στην πολιτική χωρίς λεφτά και βγήκε από αυτήν πλούσιος. Δήλωσε εισοδήματα 295.693,55 € (ενοίκια/μερίσματα/τόκοι κ.λπ.), χαρτοφυλάκιο μετοχών & αμοιβαίων 1.456.080,98 €, καταθέσεις >1 εκατ. € (με συνδικαιούχους μέλη οικογένειας).
Άλλος ένας που μπήκε στην πολιτική χωρίς εισοδήματα, αλλά χάρη σε αυτήν απέκτησε, είναι ο Νίκος Παππάς, ο οποίος για το 2023 δηλώνει εισοδήματα ~100.000 €, καταθέσεις 126.584 €, μετοχές 25.000 €. 3 ακίνητα αγορασμένα το 2021 με δάνειο (όπως δηλώνει). Στις δηλώσεις δεν εμφανίζονται δύο ακόμα ακίνητα τα οποία είχε αποκτήσει τα προηγούμενα χρόνια.
Οι «φτωχοί» της κορυφής
- Δημήτρης Νατσιός: εισόδημα 22.632 €, καταθέσεις 1.978 €.
- Δημήτρης Κουτσούμπας: καταθέσεις 10.686,5 €, δηλώνει ότι η βουλευτική αποζημίωση αποδίδεται στο κόμμα.
Τα γκρίζα σημεία
Πέρα από τα νούμερα, τα πιο ανησυχητικά είναι τα κενά:
- θυρίδες σε τράπεζες, των οποίων το περιεχόμενο κανείς δεν ελέγχει,
- αγορές ακινήτων με ποσά κατώτερα από την πραγματική αξία,
- δάνεια που λειτουργούν ως «οχήματα» για να εξηγούνται μεγάλα ποσά,
- εισοδήματα συζύγων πολιτικών που φαίνονται ασυνήθιστα χαμηλά για το επάγγελμά τους.
Έμπειροι νομικοί λένε ξεκάθαρα ότι «για κάποιους οι αγορές ακινήτων και τα δάνεια είναι τρόπος να “ασπρίζεις τα μαύρα”».
Το πόθεν έσχες πρέπει να είναι θερμικός αισθητήρας διαφάνειας: να ειδοποιεί όταν αποκτώνται νέα περιουσιακά στοιχεία και να ελέγχει αν δικαιολογούνται από νόμιμα εισοδήματα. Σήμερα, παραμένει κυρίως βιτρίνα. Κανένα κόμμα δεν έχει προωθήσει ριζικές αλλαγές που θα το μετατρέψουν σε πραγματικό εργαλείο λογοδοσίας.
