Με αφορμή τους ισχυρισμούς του Τούρκου προέδρου στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ ότι ο λαός του δεν γνωρίζει τον όρο, αναλύουμε τη νομική και πολιτική διάσταση της επίσημης απειλής πολέμου κατά της Ελλάδας.
Έντονες συζητήσεις στο διπλωματικό προσκήνιο έχει προκαλέσει η πρόσφατη προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να υποβαθμίσει τη σημασία της επίσημης απειλής πολέμου της Άγκυρας κατά της Αθήνας. Στη συνέντευξη Τύπου μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, ο Τούρκος πρόεδρος ισχυρίστηκε ότι η συντριπτική πλειοψηφία του λαού του δεν γνωρίζει καν τη σημασία του όρου. Με αφορμή αυτή την τοποθέτηση, ανακύπτει το βασικό και εύλογο ερώτημα: τι είναι το casus belli και γιατί συνεχίζει να αποτελεί το μεγαλύτερο «αγκάθι» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις;
Ο όρος προέρχεται από τα λατινικά και μεταφράζεται κατά λέξη ως «αφορμή πολέμου». Στη σύγχρονη διεθνή πολιτική και το διεθνές δίκαιο, χρησιμοποιείται για να περιγράψει την επίσημη διακήρυξη ενός κράτους ότι μια συγκεκριμένη ενέργεια ενός άλλου κράτους θα θεωρηθεί ως επιθετική πράξη, η οποία θα πυροδοτήσει την άμεση στρατιωτική απάντηση και την κήρυξη πολέμου.
Η ιστορική αναδρομή και η απόφαση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης
Για την Ελλάδα, η απειλή αυτή δεν είναι μια θεωρητική έννοια, αλλά μια θεσμοθετημένη κρατική πολιτική της γείτονος χώρας. Η ιστορία της ξεκινά τον Ιούνιο του 1995, όταν η Τουρκική Εθνοσυνέλευση εξέδωσε ομόφωνο ψήφισμα, με το οποίο εξουσιοδοτούσε την εκάστοτε τουρκική κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει όλα τα απαραίτητα μέσα, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών, εάν η Ελλάδα ασκήσει το νόμιμο δικαίωμά της να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Το δικαίωμα αυτό της επέκτασης παρέχεται ρητά στην Ελλάδα από το Διεθνές Δίκαιο και συγκεκριμένα από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Η Τουρκία, ωστόσο, αρνούμενη να υπογράψει τη συνθήκη, διατηρεί το casus belli, παραβιάζοντας ευθέως το Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ, ο οποίος απαγορεύει ρητά την απειλή ή τη χρήση βίας στις διεθνείς σχέσεις.
Γιατί το ζήτημα «καίει» τη διπλωματία στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε.
Η πρόσφατη προσπάθεια του Ερντογάν να προσπεράσει το θέμα λέγοντας «ας μην απασχολούμε τους λαούς μας» συγκρούεται με την ίδια την πραγματικότητα, καθώς η Άγκυρα συντηρεί αυτή την απειλή με τεράστιο πολιτικό και στρατιωτικό κόστος. Η Αθήνα, μέσω του Κυριάκου Μητσοτάκη, έθεσε το ζήτημα μετ’ επιτάσεως στη Σύνοδο, καθώς το casus belli αποτελεί το ισχυρότερο νομικό και πολιτικό επιχείρημα της Ελλάδας προς τους συμμάχους.
Όπως έγινε σαφές, η ύπαρξη απειλής πολέμου εναντίον ενός κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. μπλοκάρει τις τουρκικές επιδιώξεις για συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Άμυνα (πρόγραμμα SAFE) και περιπλέκει την αγορά των F-35. Όταν ζητάς να αγοράσεις υπερσύγχρονα όπλα από μια συμμαχία, είναι αδύνατον να διατηρείς ταυτόχρονα ενεργή απειλή πολέμου εναντίον ενός μέλους αυτής της συμμαχίας. Για τον λόγο αυτό, η πλήρης άρση του παραμένει η αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή της ελληνικής διπλωματίας.
