Η σημερινή ημέρα, 18 Ιανουαρίου, είναι αφιερωμένη στον Άγιο Αθανάσιο τον Μέγα, μια εξέχουσα μορφή της Χριστιανικής Εκκλησίας, γνωστός για τους μακρόχρονους αγώνες του υπέρ της ορθής πίστης και κατά της αίρεσης του Αρειανισμού. Η μνήμη του τιμάται με ιδιαίτερη λαμπρότητα από την Ορθοδοξία, ενώ η Καθολική Εκκλησία τον εορτάζει στις 2 Μαΐου. Για τον λόγο αυτόν η Εκκλησία του απέδωσε τον τίτλο του «Μέγα».
Στην Ελλάδα, η ημέρα αυτή έχει βαθιές ρίζες στην παράδοση, και είναι ημέρα γιορτής για όσους φέρουν το όνομα Αθανάσιος και Αθανασία, είτε στις 18 Ιανουαρίου, είτε στις 2 Μαΐου, όταν επίσης τιμώνται λείψανα του Αγίου.
Στα Χριστιανικά δρώμενα, ο Άγιος Αθανάσιος θεωρείται προστάτης πολλών πόλεων και χωριών.
Στον Έβρο για παράδειγμα, η ομώνυμη εκκλησία στο Σουφλί εορτάζει με ιδιαίτερη λαμπρότητα, όπως και στο Διδυμότειχο, ενώ σε πολλά χωριά αναβιώνουν έθιμα που μεταφέρουν τη μνήμη και την κοινωνική συνοχή των κοινοτήτων.
Έθιμα και εκδηλώσεις σε όλη την Ελλάδα
Η ημέρα του Αγίου Αθανασίου είναι πλούσια σε παραδόσεις και εκδηλώσεις σε όλη τη χώρα:
Κουρμπάνι στα χωριά
- Στην Κορνοφωλιά και τη Δαδιά (Έβρου) τελείται το παραδοσιακό κουρμπάνι, μια θυσία ζώου που προσφέρεται στους κατοίκους ως ευλογία για το καλό της χρονιάς.
- Σ τη Στρύμη Ροδόπης, στο χώρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Γυναικών, το κουρμπάνι συνοδεύεται από γλέντι με μουσική και παραδοσιακούς χορούς.
- Στην Τσάκονη Καστοριάς, θυσιάζεται μόσχος για την υγεία των κατοίκων.
Κοινές συνεστιάσεις
- Στο Βελβεντό Κοζάνης, οι κάτοικοι τρώνε παραδοσιακά λουκάνικα ολόκληρο το χωριό μαζί.
- Στη Δράμα – Καλαμπάκι, μετά τη θεία λειτουργία γίνεται κοινή τραπεζαρία για όλους.
- Στο Βόιο Κοζάνης, την παραμονή της γιορτής ανάβουν φωτιές και κεράζουν λουκάνικα τον κόσμο.
Αναβιώσεις και μοιράσματα
- Σ την Αιτωλοακαρνανία μοιράζουν γλυκά ψωμιά, σύμβολο της δύναμης και της προστασίας του Αγίου ενάντια στις αιρέσεις.
- Σ το Διδυμότειχο, οι μεγαλύτερες γυναίκες της κοινότητας φιλεύουν συγγενείς και γείτονες σε μεγάλα τραπέζια.
Το «κουρμπάνι» – Παράδοση αιώνων
Το έθιμο του κουρμπανιού είναι από τα πιο ζωντανά παραδείγματα λαϊκής θρησκευτικότητας και κοινωνικής συνοχής. Αναβιώνει κάθε χρόνο, με ιστορίες που έρχονται από τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης.
Σύμφωνα με την παράδοση των προσφύγων του Κρυονέρου (Δράμας), ο Θεός έστελνε το ξημέρωμα της γιορτής ένα ελάφι στο προαύλιο του ναού. Το ζώο ξεκουραζόταν και στη συνέχεια θυσιαζόταν με ευλογία, μαγειρευόταν και μοιραζόταν σε όλους. Από αυτή τη θυσία προέκυψε και το όνομα κούρμπάνι, που στα τουρκικά (kurban etmek) σημαίνει θυσία και προσφορά.
Μια χρονιά που τα χιόνια ήταν πολλά, το ελάφι άργησε να εμφανιστεί. Οι «κουρμπανατζήδες» θορυβημένοι προχώρησαν στη θυσία ακόμη και πριν ξεκουραστεί το ζώο, γεγονός που, σύμφωνα με την παράδοση, θύμωσε τον Θεό και έκτοτε το ελάφι δεν εμφανίστηκε ξανά. Στη θέση του χρησιμοποιήθηκε ταύρος ή αγελάδα.
Όπως τονίζει η Αθανασία Θεοδωρίδου, πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Καλαμπακίου, «Το “κουρμπάνι” είναι κοινωνία ανθρώπων». Στην κοινότητα αυτή όλοι προσφέρουν και όλοι λαμβάνουν, όταν η καμπάνα χτυπά για το κουρμπάνι, όποιος πρόσφερε έχει δικαίωμα να λάβει. Όπως λέει χαρακτηριστικά, «αυτό είναι το πιο διαχρονικό μήνυμα της παράδοσής μας».
