Ο Αντιπρόεδρος της Left παρουσίασε στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου την ιστορική έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2025, προειδοποιώντας για σοβαρή οπισθοδρόμηση των θεσμών.
Ο ευρωβουλευτής Κώστας Αρβανίτης κατέθεσε μια ισχυρή παρέμβαση από το βήμα της Ολομέλειας. Η έκθεση των 70 σελίδων αποτελεί προϊόν ευρείας συναίνεσης των δημοκρατικών δυνάμεων. Ο εισηγητής αφιέρωσε το έργο αυτό στους δημοσιογράφους και την κοινωνία των πολιτών. Το κείμενο διαπιστώνει σοβαρές προκλήσεις και σημάδια δημοκρατικής κάμψης σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και των θεσμών δέχεται επικίνδυνες παρεμβάσεις. Ο Κώστας Αρβανίτης ζήτησε πλήρη συμμόρφωση με τις αποφάσεις της Δικαιοσύνης και ενίσχυση των θεσμικών εγγυήσεων.
Ανθρωποκεντρικό μοντέλο και κοινωνική δικαιοσύνη
Η έκθεση προτάσσει ένα κράτος δικαίου με επίκεντρο τον άνθρωπο. Οι συντάκτες συνδέουν άμεσα τις δικαιοκρατικές αρχές με τα κοινωνικά δικαιώματα. Η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός εμποδίζουν την ίση πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Οι ευρωβουλευτές απαιτούν ανθρωποκεντρική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Επιπλέον, υπογραμμίζουν την ανάγκη προστασίας των μειονοτήτων και των ευάλωτων ομάδων. Η δημοκρατία απαιτεί θωράκιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τόσο στον φυσικό όσο και στον ψηφιακό κόσμο. Ο εισηγητής επέμεινε σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θα διασφαλίζουν την αμεροληψία του συστήματος.
Μέτωπο κατά της διαφθοράς και των παρακολουθήσεων
Το κείμενο αναδεικνύει την υψηλή δυσπιστία των πολιτών λόγω των φαινομένων διαφθοράς. Η έκθεση ζητά την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO). Προτείνει επίσης την προσχώρηση της ΕΕ στην ομάδα GRECO. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις πιέσεις που δέχονται οι λειτουργοί της ενημέρωσης. Οι ευρωβουλευτές καταδικάζουν τις αγωγές SLAPP και τη χρήση παράνομων λογισμικών παρακολούθησης όπως το Predator και το Pegasus. Η προστασία των δημοσιογράφων και η πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης αποτελούν αδιαπραγμάτευτες αξίες για τη λειτουργία της Δημοκρατίας.
Σύνδεση κοινοτικών πόρων με τον σεβασμό των κανόνων
Οι συντάκτες της έκθεσης ζητούν τη σύνδεση της ενωσιακής χρηματοδότησης με τη συμμόρφωση στους κανόνες δικαίου. Προτείνουν έναν δίκαιο μηχανισμό αιρεσιμότητας που θα προστατεύει τον τελικό δικαιούχο πολίτη. Η διαφάνεια στη διαχείριση των πόρων αποτελεί θέση ευθύνης απέναντι στους θεσμούς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να βελτιώσει τη μεθοδολογία των εκθέσεών της. Ο Κώστας Αρβανίτης κάλεσε τους συναδέλφους του να υπερψηφίσουν το κείμενο. Η μέγιστη δυνατή στήριξη εκπέμπει μήνυμα ενδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών σε δύσκολες εποχές.
Η τοποθέτηση του Κώστα Αρβανίτη στην Ολομέλεια
«Αγαπητές κι αγαπητοί συνάδελφοι, Κατ’ αρχήν θα ήθελα προσωπικά να σας ευχαριστήσω, όλες και όλους εσάς, όλους τους συναδέλφους και τους επικεφαλής που βοήθησαν για να έχουμε Έκθεση. Όλους τους σκιώδεις εισηγητές και όλα τα επιτελεία. Τους συναδέλφους και τα γραφεία τους που συμμετείχαν στη διαδικασία με προτάσεις και τροπολογίες. Τους αρμόδιους συνεργάτες των πολιτικών ομάδων. Τη γραμματεία της Επιτροπής LIBE και το προσωπικό της. Και φυσικά τους ανθρώπους της δικιάς μου πολιτικής ομάδας. Όσους συνέβαλαν εκ μέρους των επιτροπών AFET, BUDG, DROI και JURI. Ελπίζω να μην έχω ξεχάσει κάποιον!
Η σημερινή ψηφοφορία, στην Έκθεση δηλαδή, φέρνει μια Έκθεση νομίζω, διευρυμένης ομόνοιας. Παρουσιάζουμε τις αιτιολογικές μας σκέψεις και τις πηγές αναφοράς και τεκμηρίωσης, και καταπιανόμαστε με όλη την προβληματική του Κράτους Δικαίου.
Πρώτον, ξεκινάμε από τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης: Προτεραιοποιούμε την ανεξαρτησία, την αμεροληψία, και την ίση πρόσβαση. Επιμένουμε σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις και σε αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη προστασίας δικαστών και δικηγόρων. Ζητάμε αποτελεσματική αναγνώριση κι εφαρμογή των αποφάσεων της Δικαιοσύνης, κι ενίσχυση της ευρωπαϊκής δικαστικής συνεργασίας.
Δεύτερον, καταπολέμηση της διαφθοράς: Τεκμηριώνουμε την πάγια ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων κατά της διαφθοράς, και το αίτημα για πραγματικά ανεξάρτητους θεσμούς. Συνηγορούμε στην ενδυνάμωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και της GRECO. Υποστηρίζουμε την ανάγκη για προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, για αποτελεσματικότερες έρευνες, και νέο ενωσιακό πλαίσιο πρόληψης και δίωξης της διαφθοράς.
Τρίτον, προστασία δημοσιογράφων, πλουραλισμός, ελευθερία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης: Θα λεγα, αν περάσει αυτή η έκθεση και μου έλεγαν που θα θα ήθελες να την αφιερώσεις, θα έλεγα ότι θα ήθελα να την αφιερώσω στους συναδέλφους μου, πρώην συναδέλφους μου που σκοτώθηκαν, δολοφονήθηκαν, χάθηκαν, αλλά και στους ανθρώπους που έδωσαν τη μάχη απέναντι σε συστήματα για να βρεθεί η αλήθεια. Εδώ, λοιπόν, βάζουμε στο επίκεντρο την πολυφωνία και τη λειτουργική και συντακτική ανεξαρτησία των ΜΜΕ, αλλά και την προστασία των δημοσιογράφων. Μιλάμε ανοιχτά για το απαράδεκτο των πολιτικών παρεμβάσεων και των παράνομων παρακολουθήσεων. Καλούμε σε πλήρη εφαρμογή του Κανονισμού για την Ελευθερία των ΜΜΕ και της Οδηγίας Anti-SLAPP, και σε ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Κοινωνία των Πολιτών: Τέταρτο κεφάλαιο. Διεκδικούμε περισσότερο, αποτελεσματικότερο, και πιο ελεύθερο χώρο έκφρασης της κοινωνίας των πολιτών, βάση της συμμετοχικότητας και του πλουραλισμού. Στηρίζουμε τις θεμελιώδεις κοινωνικές ελευθερίες και τους υπερασπιστές των δικαιωμάτων, τη νομοθετική διαφάνεια, τη βιώσιμη χρηματοδότηση, την προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της δημοκρατικής συμμετοχής.
Πέμπτον, θεμελιώδη δικαιώματα: Χρειαζόμαστε ισχυρότερη θωράκιση θεμελιωδών δικαιωμάτων στον πραγματικό και στον ψηφιακό κόσμο, με έμφαση στην ισότητα, στην καταπολέμηση των διακρίσεων, και στην προστασία των μειονοτήτων και των ευάλωτων. Τονίζουμε την ανάγκη συμμόρφωσης με το ενωσιακό δίκαιο και το διεθνές κεκτημένο, αλλά και προώθησης αποτελεσματικών μηχανισμών λογοδοσίας και δικαστικής προστασίας.
Κράτος Δικαίου και Ενωσιακός Προϋπολογισμός: κεφάλαιο έκτο. Επιμένουμε στη σύνδεση της ενωσιακής χρηματοδότησης με τη συμμόρφωση στους δικαιοκρατικούς κανόνες. Θέλουμε ισχυρό και δίκαιο μηχανισμό αιρεσιμότητας, διαφάνεια και έλεγχο στη διαχείριση των πόρων, και ταυτόχρονη προστασία των τελικών δικαιούχων, δηλαδή των ανθρώπων, δηλαδή πολιτών. Η αποτελεσματικότερη εποπτεία κατά παραβάσεων σε βάρος του ενωσιακού προϋπολογισμού είναι θέση ευθύνης απέναντι στους πολίτες και τους θεσμούς.
Έβδομον: Δικαιοκρατική διάσταση της ενιαίας αγοράς. Συνδέουμε το κράτος δικαίου και με την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Τρέχω γιατί ο χρόνος τελειώνει.
Κράτος Δικαίου και Ευρωπαϊκή Διεύρυνση: Ενσωμάτωση των δικαιοκρατικών αρχών που οφείλει να διέπει τόσο τη διαδικασία διεύρυνσης και βεβαίως προτάσεις προς την Κομισιόν για μια συνολικά καλύτερη Έκθεση Κράτους Δικαίου: Ζητάμε δηλαδή και κλείνω μ’ αυτό: δεν μπορεί να έπεται η δική μας Έκθεση από την Έκθεση της Κομισιον, κύριε Επίτροπε. Πρέπει να είναι πρώτη η δικιά μας και να καταφέρουμε να κάνουμε και κοινή έκθεση.
Κλείνοντας κυρίες και κύριοι, θέλοντας να ευχαριστήσω για άλλη μία φορά, προωθούμε ένα ενιαίο ετήσιο κύκλο κράτους δικαίου, με συντονισμένες εκθέσεις, σαφείς δείκτες, διαφάνεια και κοινοβουλευτική συμμετοχή. Ελπίζω και ελπίζουμε, αυτή η έκθεση να συνεχίσει την επικοινωνία μας. Γι’ αυτό που λέμε συνεννόηση εδώ. Πιστεύω θα τα καταφέρουμε. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.»
