Αθήνα και Άγκυρα διασταύρωσαν τα επιχειρήματά τους στο Συμβούλιο Ασφαλείας για τη θαλάσσια οριοθέτηση, τα δικαιώματα των νησιών και την πρόσφατη απόφαση της λιβυκής Βουλής.
Σε ευθεία διπλωματική αντιπαράθεση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξελίχθηκε η συζήτηση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με την Ελλάδα να απορρίπτει κατηγορηματικά τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης Τουρκίας – Λιβύης και την Άγκυρα να επιμένει ότι παραμένει σε ισχύ από το 2019.
Η αντιπαράθεση ανέδειξε τις βαθιές διαφορές των δύο χωρών ως προς την εφαρμογή του Δικαίου της Θάλασσας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η επήρεια των ελληνικών νησιών, τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και η πρόσφατη έγκριση της συμφωνίας από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η Αθήνα απορρίπτει τη συμφωνία
Η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Αγλαΐα Μπαλτά, επανέλαβε την ελληνική θέση ότι το μνημόνιο αντιβαίνει στο διεθνές δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για τη χάραξη θαλάσσιων ζωνών εις βάρος άλλων κρατών.
Σύμφωνα με την ελληνική επιχειρηματολογία, η συμφωνία παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου και τα δικαιώματα που απορρέουν από την παρουσία ελληνικών νησιών στην περιοχή.
Η πρέσβης υπογράμμισε ότι η πρόσφατη έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει, κατά την Αθήνα, τον νομικό του χαρακτήρα ούτε μπορεί να δημιουργήσει υποχρεώσεις για κράτη που δεν συμμετέχουν σε αυτό.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στην αρχή ότι μια διμερής συμφωνία δεν μπορεί να περιορίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτου κράτους. Παράλληλα, επικαλέστηκε τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης της Ελλάδας με την Ιταλία και την Αίγυπτο ως παραδείγματα διευθέτησης μέσω διαπραγματεύσεων.
Η τουρκική απάντηση και το ζήτημα των νησιών
Από την πλευρά του, ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ, Αχμέντ Γιλντίζ, υπερασπίστηκε τη συμφωνία του 2019, υποστηρίζοντας ότι εξακολουθεί να ισχύει και ότι η πρόσφατη κοινοβουλευτική απόφαση στη Λιβύη ενισχύει την πολιτική της νομιμοποίηση.
Ο Τούρκος διπλωμάτης αμφισβήτησε επίσης το κατά πόσο το Συμβούλιο Ασφαλείας αποτελεί το κατάλληλο όργανο για να κρίνει ζητήματα οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.
Η βασική διαφοροποίηση της Άγκυρας επικεντρώθηκε στην επήρεια των νησιών. Ο Γιλντίζ υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στα συγκεκριμένα νησιά, αλλά διαφωνεί με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη χάραξη θαλάσσιων ορίων.
Επικαλέστηκε σχετική διεθνή νομολογία και υπενθύμισε ότι η χώρα του δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η τουρκική θέση διαφέρει ουσιωδώς από την ελληνική, η οποία υποστηρίζει ότι τα νησιά διαθέτουν θαλάσσια δικαιώματα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και ότι η οριοθέτηση δεν μπορεί να αγνοεί την ύπαρξή τους.
Η απόφαση της Λιβύης που αναζωπύρωσε τη διαμάχη
Η νέα ένταση ακολούθησε την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης να εγκρίνει το μνημόνιο που είχε υπογραφεί το 2019 ανάμεσα στην Τουρκία και την τότε διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη διπλωματική σημασία, καθώς το συγκεκριμένο κοινοβούλιο είχε προηγουμένως αντιταχθεί στη συμφωνία.
Η Αθήνα αντέδρασε με διπλωματικές παρεμβάσεις στα Ηνωμένα Έθνη, υποστηρίζοντας ότι η λιβυκή απόφαση δεν νομιμοποιεί την παραβίαση των δικαιωμάτων άλλων παράκτιων κρατών.
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία επανέλαβε ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Διάλογος με διαφορετικές προϋποθέσεις
Παρά τη σφοδρότητα της αντιπαράθεσης, οι δύο αντιπροσωπείες αναφέρθηκαν στην ανάγκη διαλόγου.
Ο Αχμέντ Γιλντίζ επανέφερε την τουρκική πρόταση για μια ευρύτερη Διάσκεψη της Ανατολικής Μεσογείου, θέτοντας παράλληλα ζήτημα συμμετοχής και δικαιωμάτων της τουρκοκυπριακής πλευράς.
Η Αγλαΐα Μπαλτά επανέλαβε ότι η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, επισημαίνοντας ωστόσο ότι οι διαπραγματεύσεις προϋποθέτουν σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, στην κυριαρχία και στα κυριαρχικά δικαιώματα.
Η ανταλλαγή επιχειρημάτων στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν συνιστά δικαστική κρίση ή απόφαση του ΟΗΕ για τη νομιμότητα της συμφωνίας. Αναδεικνύει, όμως, ότι η διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες παραμένει ενεργή και συνδέεται πλέον ακόμη πιο άμεσα με τις πολιτικές εξελίξεις στη Λιβύη και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
