Μαθητές του 2ου Γυμνασίου θα δοκιμάσουν αλλαγές στη βραδινή χρήση οθονών, σε πιλοτική έρευνα του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.
Κινητά και ύπνος εφήβων μπαίνουν στο επίκεντρο μιας πρωτότυπης εκπαιδευτικής έρευνας στην Αλεξανδρούπολη, με μαθητές του 2ου Γυμνασίου να αναλαμβάνουν έναν ασυνήθιστο ρόλο, να παρατηρήσουν οι ίδιοι πώς οι καθημερινές τους συνήθειες επηρεάζουν τον ύπνο, τη διάθεση και τη συγκέντρωσή τους στο σχολείο.
Η πρωτοβουλία οργανώνεται από το Εργαστήριο Φυσιολογίας του Τμήματος Ιατρικής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, σε συνεργασία με το 2ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στη μέθοδο. Αντί οι μαθητές να ακούσουν απλώς συμβουλές για τον χρόνο που περνούν μπροστά στις οθόνες, θα κληθούν να δοκιμάσουν αλλαγές στις βραδινές τους συνήθειες και να αξιολογήσουν οι ίδιοι την εμπειρία τους.
Η πιλοτική εφαρμογή σχεδιάζεται να ξεκινήσει τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο του 2027 και να διαρκέσει περίπου τέσσερις μήνες.
Κινητά και ύπνος εφήβων: Τι θα δοκιμάσουν οι μαθητές
Ένα από τα ενδεχόμενα που θα εξεταστούν είναι ιδιαίτερα απλό, τι συμβαίνει όταν ένας έφηβος αφήνει το κινητό του μία ώρα πριν κοιμηθεί;
Μια δεύτερη δοκιμή μπορεί να αφορά τη διατήρηση σταθερότερου ωραρίου ύπνου.
Οι μαθητές, σε συνεργασία με την πανεπιστημιακή ομάδα, θα επιλέξουν ποιες αλλαγές μπορούν να εφαρμόσουν για περίπου έναν μήνα.
Στη συνέχεια, θα συγκρίνουν τις παρατηρήσεις τους πριν και μετά τη δοκιμή, αναζητώντας πιθανές διαφοροποιήσεις στην ποιότητα του ύπνου, στη διάθεση και στην ικανότητα συγκέντρωσης.
Οι δραστηριότητες αυτές ονομάζονται «Healthy Screen Challenges» και δεν έχουν ως στόχο την επιβολή απαγορεύσεων.
Όπως εξηγεί η συντονίστρια της δράσης, Γεωργία Περσεφόνη Βουλγαρίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας στο Τμήμα Ιατρικής του ΔΠΘ, η επιδίωξη είναι οι μαθητές να κατανοήσουν μέσα από τη δική τους εμπειρία τι μπορεί να λειτουργεί καλύτερα στην καθημερινότητά τους.
Τέσσερις μήνες έρευνας μέσα και έξω από την τάξη
Η πρόταση, με τίτλο «Βιολογικοί ρυθμοί στην εποχή των οθονών», επιλέχθηκε για χρηματοδότηση στις 30 Οκτωβρίου 2026, στο πλαίσιο του προγράμματος «DUTH TO THE PEOPLE – EMERGE Open Days 2026».
Η εφαρμογή σχεδιάζεται να πραγματοποιηθεί αρχικά σε ένα τμήμα του Γυμνασίου.
Τον πρώτο μήνα προβλέπονται διαδραστικά εργαστήρια στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο. Εκεί οι μαθητές θα γνωρίσουν βασικές έννοιες της φυσιολογίας και θα μάθουν πώς λειτουργεί το βιολογικό ρολόι.
Στους επόμενους δύο μήνες θα καταγράψουν τις συνήθειές τους και θα προχωρήσουν στις προσωπικές δοκιμές.
Για τον σκοπό αυτό, η επιστημονική ομάδα θα δημιουργήσει ειδικά ημερολόγια, στα οποία τα παιδιά θα σημειώνουν πότε χρησιμοποιούν οθόνες, πόση ώρα κοιμούνται και πώς αισθάνονται την επόμενη ημέρα.
Στον τέταρτο μήνα, οι μαθητές θα αξιοποιήσουν όσα έμαθαν για να δημιουργήσουν σύντομα βίντεο και ενημερωτικά γραφήματα, τα οποία θα απευθύνονται σε συνομηλίκους και οικογένειες.
Τα προσωπικά ημερολόγια θα παραμείνουν στα παιδιά
Μια σημαντική παράμετρος της δράσης αφορά τον τρόπο διαχείρισης των προσωπικών καταγραφών.
Σύμφωνα με τη Γεωργία Περσεφόνη Βουλγαρίδου, τα ημερολόγια δεν θα παραδοθούν στην πανεπιστημιακή ομάδα, ούτε θα χρησιμοποιηθούν για επιστημονική δημοσίευση.
Θα παραμείνουν στους μαθητές, ώστε να αποτελέσουν ένα προσωπικό εργαλείο παρατήρησης και αυτοαξιολόγησης.
Η επιλογή αυτή υπογραμμίζει τον εκπαιδευτικό χαρακτήρα της πρωτοβουλίας, καθώς στόχος είναι η εξοικείωση των παιδιών με τη διαδικασία της επιστημονικής διερεύνησης.
Οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να διατυπώσουν ερωτήματα, να κάνουν παρατηρήσεις και να συζητήσουν τα συμπεράσματά τους.
Γιατί το κινητό πριν από τον ύπνο απασχολεί τους επιστήμονες
Η σχέση ανάμεσα στη χρήση οθονών και στον ύπνο έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής μελέτης, ιδιαίτερα κατά την εφηβεία.
Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ένα εσωτερικό βιολογικό ρολόι, το οποίο ρυθμίζει λειτουργίες που επαναλαμβάνονται περίπου κάθε 24 ώρες.
Το φως αποτελεί βασικό παράγοντα συγχρονισμού αυτού του μηχανισμού.
Η έκθεση σε έντονο τεχνητό φως αργά το βράδυ μπορεί να επηρεάσει την έκκριση μελατονίνης, μιας ορμόνης που συμμετέχει στη ρύθμιση του κύκλου ύπνου και εγρήγορσης.
Ωστόσο, δεν είναι μόνο το φως της οθόνης που έχει σημασία.
Ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι, μια έντονη συνομιλία ή η συνεχής εναλλαγή περιεχομένου μπορούν επίσης να διατηρήσουν τον εγκέφαλο σε εγρήγορση την ώρα που ο οργανισμός προετοιμάζεται για ξεκούραση.
Ενδεικτικά, μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Pediatrics, με τη συμμετοχή 79 παιδιών ηλικίας 11 έως 14 ετών στη Νέα Ζηλανδία, συνέδεσε τη χρήση οθονών μετά την κατάκλιση με μικρότερη διάρκεια ύπνου.
Η συσχέτιση ήταν εντονότερη σε ορισμένες δραστηριότητες, όπως τα βιντεοπαιχνίδια και η ταυτόχρονη ενασχόληση με πολλές λειτουργίες της οθόνης.
Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι κάθε χρήση κινητού έχει την ίδια επίδραση. Αναδεικνύουν, όμως, τη σημασία της ώρας, της διάρκειας και του είδους της δραστηριότητας.
Από το 2ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης στις οικογένειες
Η δράση δεν περιορίζεται στους μαθητές που θα συμμετάσχουν στην πιλοτική εφαρμογή.
Η επιστημονική ομάδα επιδιώκει οι εμπειρίες και οι γνώσεις που θα αποκτηθούν να φτάσουν και στις οικογένειες.
Μέσα από βίντεο, ενημερωτικά γραφήματα και συζητήσεις, τα παιδιά θα μπορούν να μεταφέρουν πρακτικές ιδέες στους γονείς και στους συνομηλίκους τους.
Μια τέτοια ιδέα είναι η φόρτιση των κινητών σε κοινόχρηστο χώρο του σπιτιού κατά τη διάρκεια της νύχτας, αντί της διατήρησής τους δίπλα στο κρεβάτι.
Η προσέγγιση βασίζεται στην καλλιέργεια συνειδητών συνηθειών και όχι στην απλή απαγόρευση της τεχνολογίας.
Στόχος να επεκταθεί και σε άλλα σχολεία
Η πρώτη εφαρμογή θα λειτουργήσει ως δοκιμή για την αξιολόγηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Εφόσον η δράση εξελιχθεί θετικά, το Εργαστήριο Φυσιολογίας επιδιώκει να την επαναλαμβάνει στο ίδιο σχολείο και να διαθέσει το εκπαιδευτικό υλικό σε περισσότερους εκπαιδευτικούς.
Με πρόσθετη χρηματοδότηση, θα μπορούσαν να συμμετάσχουν περισσότεροι μαθητές, ενώ εξετάζεται η δυνατότητα αξιοποίησης του προγράμματος και από σχολεία άλλων περιοχών της Ελλάδας ή ευρωπαϊκών χωρών μέσω της πανεπιστημιακής συμμαχίας EMERGE.
