Από τη Σένγκεν και την Τεχνητή Νοημοσύνη μέχρι τον Τραμπ, την Ουκρανία και την άμυνα των 800 δισ. ευρώ, το 2025 άλλαξε οριστικά τον τρόπο που η Ευρωπαϊκή Ένωση βλέπει τον εαυτό της – και τον κόσμο.
της Κατερίνας Καλεντερίδου
Το 2025 δεν ήταν μια ακόμη «χρονιά εξελίξεων» για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήταν το έτος όπου οι ισορροπίες μετατοπίστηκαν, οι αυταπάτες περιορίστηκαν και οι αποφάσεις απέκτησαν κόστος. Από την ασφάλεια και την άμυνα, μέχρι το εμπόριο, τη μετανάστευση και την τεχνητή νοημοσύνη, η Ένωση βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα ερώτημα που μέχρι πρότινος απέφευγε: πόσο ενωμένη και πόσο αυτόνομη θέλει και μπορεί να είναι;
Σένγκεν χωρίς αστερίσκους και νέος θεσμικός κύκλος
Η χρονιά άνοιξε με μια καθυστερημένη αλλά συμβολικά ισχυρή απόφαση, Βουλγαρία και Ρουμανία έγιναν πλήρη μέλη της ζώνης Σένγκεν από την 1η Ιανουαρίου, κλείνοντας έναν κύκλο 18 ετών αναμονής.
Την ίδια στιγμή, η Πολωνία ανέλαβε την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ με το σύνθημα «Ασφάλεια, Ευρώπη», σηματοδοτώντας ότι η επόμενη πενταετία δεν θα είναι περίοδος χαλαρότητας.
Τραμπ, δασμοί και η επιστροφή του σκληρού ρεαλισμού
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο στις 20 Ιανουαρίου λειτούργησε σαν ξυπνητήρι στις Βρυξέλλες.
Οι απειλές για δασμούς έως 50% στα ευρωπαϊκά προϊόντα εξελίχθηκαν, μετά από σκληρές διαπραγματεύσεις, σε εμπορική συμφωνία με δασμούς 15%, αλλά και βαριές δεσμεύσεις της ΕΕ για αγορές αμερικανικής ενέργειας και επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.
Η σχέση με τις ΗΠΑ μπήκε σε νέα φάση, λιγότερη στρατηγική αφέλεια, περισσότερος πραγματισμός.
Η Ευρώπη ρυθμιστής της Τεχνητής Νοημοσύνης
Το 2025 έγραψε ιστορία και στο ψηφιακό πεδίο. Με την εφαρμογή του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), η ΕΕ έγινε ο πρώτος μεγάλος παγκόσμιος παίκτης που έθεσε συνολικούς κανόνες για την AI. Από τον Φεβρουάριο τέθηκαν εκτός νόμου συστήματα «απαράδεκτου κινδύνου», ενώ τον Αύγουστο ενεργοποιήθηκε πλήρως η νέα αρχιτεκτονική διακυβέρνησης με το Γραφείο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η Ευρώπη επέλεξε ρόλο ρυθμιστή και όχι θεατή, γνωρίζοντας ότι αυτό έχει και κόστος ανταγωνιστικότητας.
Πολιτικοί σεισμοί και άνοδος της ακροδεξιάς
Στον πολιτικό χάρτη, το 2025 άφησε βαθιά σημάδια. Η καταδίκη της Μαρίν Λεπέν και ο αποκλεισμός της από τις προεδρικές εκλογές του 2027 άλλαξαν τα δεδομένα στη Γαλλία, ενώ στη Γερμανία οι πρόωρες εκλογές ανέδειξαν την CDU/CSU πρώτη δύναμη και το AfD σε ιστορικά υψηλά ποσοστά.
Στη Ρουμανία, η εκλογή του Νικούσορ Νταν μετά από ακύρωση προηγούμενων εκλογών λόγω ρωσικής παρέμβασης υπενθύμισε ότι η δημοκρατική σταθερότητα δεν είναι δεδομένη.
Ουκρανία: στήριξη χωρίς ημερομηνία λήξης
Ο πόλεμος στην Ουκρανία παρέμεινε κεντρικός άξονας. Η ΕΕ ενέκρινε βοήθεια 30,6 δισ. ευρώ για το 2025 και υιοθέτησε το 17ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, στοχεύοντας τον «σκιώδη στόλο» πετρελαίου. Παράλληλα, η ενταξιακή πορεία του Κιέβου προχώρησε τεχνικά, αν και πολιτικά μπλόκα, κυρίως από την Ουγγαρία, παρέμειναν.
Άμυνα, ReArm Europe και 800 δισ. ευρώ
Η Λευκή Βίβλος για την Άμυνα και το σχέδιο ReArm Europe αποτέλεσαν ίσως τη μεγαλύτερη τομή. Με στόχο κινητοποίηση άνω των 800 δισ. ευρώ, η ΕΕ αποδέχθηκε ότι η εποχή της «ήπιας ισχύος χωρίς σκληρό πυρήνα» έχει τελειώσει.
Η απόφαση του ΝΑΤΟ για στόχο αμυντικών δαπανών 5% του ΑΕΠ έως το 2035 ήρθε να συμπληρώσει το νέο, πιο στρατιωτικοποιημένο ευρωπαϊκό τοπίο.
Μετανάστευση και κλίμα: αποφάσεις που θα κριθούν
Το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο συμφωνήθηκε πολιτικά, με εφαρμογή από το 2026, ενώ στον κλιματικό τομέα η ΕΕ δεσμεύτηκε νομικά για μείωση εκπομπών 90% έως το 2040. Δύο πολιτικές που δοκιμάζουν την κοινωνική συνοχή και την πολιτική αντοχή των κρατών-μελών.
Το 2025 δεν έδωσε όλες τις απαντήσεις. Έθεσε όμως τα πραγματικά ερωτήματα.
Μια Ευρώπη πιο αυστηρή, πιο ρυθμιστική, πιο αμυντική και λιγότερο αφελής μπαίνει στο 2026 γνωρίζοντας ότι η επόμενη κρίση δεν θα συγχωρήσει την αναποφασιστικότητα….Μένει να δούμε τι θα φέρει το νέο έτος.
