Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που τιμά όχι τη λήξη, αλλά την έναρξη ενός πολέμου. Αντί να γιορτάζει την απελευθέρωση, τιμά την 28η Οκτωβρίου 1940 τη μέρα που είπε «Όχι» στις δυνάμεις του Άξονα και ύψωσε το ανάστημά της απέναντι στον φασισμό.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Πολιτικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θάνο Βερέμη, η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία. Η λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου βρήκε τη χώρα βυθισμένη στον Εμφύλιο. Η Ελλάδα, ουσιαστικά, δεν πρόλαβε ποτέ να πανηγυρίσει την ελευθερία της.
Αντί για απελευθέρωση, Εμφύλιος
Μετά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων τον Οκτώβριο του 1944, η χώρα βυθίστηκε σε νέες συγκρούσεις. Τα Δεκεμβριανά, η Συμφωνία της Βάρκιζας και τελικά ο Εμφύλιος Πόλεμος διέλυσαν την ενότητα του ελληνικού λαού.
«Η απελευθέρωση δεν υπήρξε ευχάριστο γεγονός», σχολιάζει ο κ. Βερέμης. «Ήρθε μέσα σε αιματηρές συγκρούσεις, με τον Δεκέμβρη του ’44 να βάφεται με αίμα».
Γι’ αυτό, η κυβέρνηση της εποχής επέλεξε να τιμήσει την ημερομηνία της ιταλικής εισβολής, αντί για την 12η ή 18η Οκτωβρίου (απελευθέρωση Αθήνας) ή την 30η Οκτωβρίου (απελευθέρωση Θεσσαλονίκης).
Η Ελλάδα λίγο πριν το “Όχι”
Το φθινόπωρο του 1940, η χώρα βρισκόταν κάτω από το αυταρχικό καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά. Παρ’ όλα αυτά, ο δικτάτορας είχε καταφέρει να απολαμβάνει ευρεία αποδοχή για τη στάση του απέναντι στις απειλές του Μουσολίνι.
Το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου, ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι παρέδωσε στον Μεταξά το τελεσίγραφο: ελεύθερη διέλευση ιταλικών στρατευμάτων στην Ελλάδα.
Η απάντηση ήρθε ψύχραιμη, αλλά αποφασιστική:
“Alors, c’est la guerre.”
“Λοιπόν, έχουμε πόλεμο.”
Η λέξη «Όχι» δεν ειπώθηκε ποτέ ρητά, όμως την είπε ολόκληρη η Ελλάδα.
Το Ξημέρωμα του Πολέμου
Στις 5:30 π.μ. της 28ης Οκτωβρίου, οι ιταλικές μεραρχίες εισέβαλαν στην Ήπειρο. Παρά τον αιφνιδιασμό, οι Έλληνες στρατιώτες όχι μόνο άντεξαν, αλλά και αντεπιτέθηκαν.
Στο Καλπάκι, όπως σημειώνει ο Θ. Βερέμης, «οι Έλληνες κέρδισαν επειδή διάλεξαν το πεδίο της μάχης». Οι Ιταλοί, εγκλωβισμένοι στα ορεινά περάσματα της Πίνδου, δεν είχαν καμία τύχη απέναντι στο πείσμα των Ελλήνων.
Το “Έπος του ’40” γεννήθηκε μέσα στο χιόνι, με τις κραυγές «Αέρα!» να γίνονται σύμβολο εθνικής περηφάνιας.
Η Σημασία της 28ης Οκτωβρίου Σήμερα
Σήμερα, οι παρελάσεις και οι σημαιοστολισμοί δεν είναι απλώς εθιμοτυπία, αλλά υπενθύμιση ότι το «Όχι» δεν ειπώθηκε μόνο τότε, πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε φορά που απειλείται η ελευθερία, η δημοκρατία ή η αξιοπρέπεια του ανθρώπου.
Στη Θεσσαλονίκη, η στρατιωτική παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, συνδυάζει τρεις επετείους: την εθνική εορτή, τον Άγιο Δημήτριο και την απελευθέρωση της πόλης το 1912.
Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία, αλλά ένα διαχρονικό “Όχι” στον φόβο, στην υποταγή, στην αδικία.
