Την αντίδραση των αγροτών της Ευρώπης έχει προκαλέσει η εμπορική συμφωνία που προωθεί η ΕΕ με τις χώρες της Mercosur, καθώς ανησυχούν πως το κόστος παραγωγής θα εκτοξευθεί και τα προϊόντα τους θα υποβαθμιστούν.
της Κατερίνας Καλεντερίδου
Η Mercosur (Αγορά του Νότου) είναι ένα κοινό αγοραστικό μπλοκ που ιδρύθηκε το 1991 και περιλαμβάνει τέσσερα κύρια μέλη, Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη. Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερης διακίνησης εμπορευμάτων στη Νότια Αμερική, με συνολικό ΑΕΠ υπερβαίνον τα 3 τρισ. δολάρια και πληθυσμό περίπου 300 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Οι κύριες στόχοι της Mercosur είναι η αύξηση του διακρατικού εμπορίου, η ενίσχυση της οικονομικής ολοκλήρωσης και η δημιουργία ενός κοινού εξωτερικού τελωνείου. Στους τομείς γεωργίας και κτηνοτροφίας, η Mercosur έχει αναπτυχθεί ως παγκόσμια δυναμική, ιδιαίτερα στην παραγωγή βοείου κρέατος, σόγιας και κακάο.
Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur – τα βασικά σημεία
Μετά από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, τον Δεκέμβριο 2024 οι δύο ομάδες υπέγραψαν μια ιστορική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά συμφωνητικά που έχουν συμφωνηθεί παγκοσμίως. Η συμφωνία προβλέπει:
Άρση δασμών: Η άρση 92% των δασμών μεταξύ ΕΕ και Mercosur θα επιτρέψει μαζική εισροή προϊόντων από Νότια Αμερική, ιδιαίτερα στους αγροτικούς τομείς.
Πρόσβαση σε αγορές: Τα ευρωπαϊκά προϊόντα (μηχανήματα, χημικά, φάρμακα) θα λάβουν πρόσβαση σε αγορές χωρίς φορολογικά εμπόδια, ενώ τα βασικά αγροτικά προϊόντα Mercosur θα πλημμυρίσουν την ευρωπαϊκή αγορά.
Διπλή ρύθμιση: Ενώ η ΕΕ επιβάλλει αυστηρά πρότυπα περιβαλλοντικής και κοινωνικής διακυβέρνησης, η Mercosur λειτουργεί με πολύ χαλαρότερα κριτήρια.
Γιατί αντιδρούν οι αγρότες Ευρώπης
Οι ευρωπαϊοι αγρότες, ιδιαίτερα σε Γαλλία, Ιρλανδία, Πολωνία, Ελλάδα και άλλες χώρες, έχουν ξεσηκωθεί σε διαδηλώσεις και απεργίες. Οι λόγοι είναι σαφείς και καταιγιστικοί
1. Κατακλυσμός φτηνού κρέατος
Το βοείο κρέας από Βραζιλία και Αργεντινή κοστίζει δραματικά λιγότερο λόγω χαμηλότερων εργατικών και περιβαλλοντικών κανονισμών. Οι ευρωπαϊκοί κτηνοτρόφοι, υποχρεωμένοι να τηρούν αυστηρές νόρμες (φ.χ., χώροι ζωής ζώων, ποιότητα τροφής), δεν μπορούν να ανταγωνιστούν στην τιμή.
2. Καταστροφή ντόπιων παραγωγών
Η άρση 92% των δασμών σημαίνει ότι ευρωπαϊκοί παραγωγοί στη βόειο παραγωγή, όσπρια, ζάχαρη και κακάο θα αντιμετωπίσουν καταστρεπτικό ανταγωνισμό. Χιλιάδες αγροτικές οικογένειες κινδυνεύουν με πτώχευση.
3. Περιβαλλοντική υποκρισία
Ενώ η ΕΕ απαιτεί αποκαρβωνοποίηση και προστασία δασών, η Mercosur συνεχίζει τη μαζική αποψίλωση του Αμαζονίου για κτηνοτροφία και σόγια. Οι ευρωπαϊκοί αγρότες καλούνται να ακολουθήσουν ακριβές περιβαλλοντικές διατάξεις, ενώ ανταγωνίζονται προϊόντα που παράγονται χωρίς τέτοια περιορισμό.
4. Διαφορετικά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων
Η Mercosur επιτρέπει τη χρήση ορμονών και κηρυνών που απαγορεύονται στην ΕΕ, χημικών που ενδιαφέρονται για φθηνή παραγωγή ανεξαρτήτως κόστους υγείας.
Η αντίδραση και το πολιτικό παρασκήνιο
Η συμφωνία έχει συναντήσει ισχυρή αντίσταση από γεωργικές ενώσεις σε ολόκληρη την ΕΕ, ειδικά στη Γαλλία και Ιρλανδία, όπου ο αγροτικός τομέας είναι ιστορικά ισχυρός. Ο Πρόεδρος της Γαλλίας έχει δηλώσει ότι θα αντιταχθεί, ενώ χιλιάδες αγρότες έχουν διαδηλώσει στις Βρυξέλλες.
Παρά την αντίδραση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι η συμφωνία είναι στρατηγικά σημαντική για τον ευρωπαϊκό εμπορικό ισολογισμό και τις σχέσεις με τη Νότια Αμερική. Ωστόσο, για τις οικογενειακές αγροτικές επιχειρήσεις, είναι μια «εκτέλεση σε αργή κίνηση».
Οι φόβοι που εκδηλώνουν οι Ευρωπαίοι αγρότες, συμπεριλαμβανομένων των Ελλήνων, είναι βάσιμοι και αφορούν τόσο τον έντονο ανταγωνισμό που θα υποστούν τα περισσότερα ελληνικά γεωργικά προϊόντα, όσο και η τρομακτική υποβάθμιση της ποιότητας που θα προκύψει εάν εφαρμοσθούν τα συστήματα παραγωγής στις χώρες Mercosur.
Ιδιαίτερα για την Ελλάδα και τον Έβρο, οι επιπτώσεις θα είναι ιδιαίτερα σοβαρές για καλλιέργειες με κομβική σημασία, όπως βαμβάκι, καλαμπόκι, ρύζι, εσπεριδοειδή, αμπέλια, αλλά και κυρίως για την κτηνοτροφία, η οποία θα δεχθεί το τελειωτικό χτύπημα από τον πολύ ισχυρό ανταγωνισμό που θα δεχθούν τα προϊόντα της.
Ο πρωτογενής τομέας, φαίνεται πως αντιδρά δίκαια, στην επικείμενη Συμφωνία, ωστόσο θα πρέπει όλη αυτή η δυναμική αλλαγή που έρχεται να γίνει αντιληπτή από ολόκληρη τη χώρα, καθώς η γεωργική παραγωγή δεν αφορά μόνο τους αγρότες, αλλά όλους τους πολίτες που καταναλώνουν προϊόντα γης.
Η υπογραφή της Συμφωνίας Ελευθέρου Εμπορίου ΕΕ–Mercosur, που προωθήθηκε με ένταση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως «στρατηγική απάντηση» στις παγκόσμιες εμπορικές ανακατατάξεις, αναβλήθηκε τελικά για τις αρχές του 2026, μετά από τις μαζικές και δυναμικές κινητοποιήσεις των Ευρωπαίων αγροτών στις Βρυξέλλες και σε άλλα ευρωπαϊκά κέντρα.
Παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις της προέδρου της Κομισιόν ότι η συμφωνία είναι αναγκαία για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, οι αγρότες προειδοποιούν πως η αδασμολόγητη εισαγωγή προϊόντων από χώρες της Mercosur, που δεν τηρούν τα αυστηρά ευρωπαϊκά πρότυπα για το περιβάλλον, την υγεία και την ευζωία των ζώων, θα οδηγήσει σε αθέμιτο ανταγωνισμό και κατάρρευση των εισοδημάτων τους.
Η προσωρινή αναβολή θεωρείται από πολλούς μια πρώτη νίκη των αγροτών, χωρίς ωστόσο να αίρει τις ανησυχίες ότι η συμφωνία θα επανέλθει στο τραπέζι, υπό την πίεση ισχυρών ευρωπαϊκών επιχειρηματικών συμφερόντων που βλέπουν στη Mercosur τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών παγκοσμίως.
