Δραματική προειδοποίηση του Προϊσταμένου των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης για την ευλογιά των αιγοπροβάτων, με αιχμές για την έλλειψη μελετών και την καθυστέρηση ενεργοποίησης του Κέντρου Εξωτικών Νοσημάτων.
Ένας χρόνος έχει συμπληρωθεί από την εμφάνιση του πρώτου κρούσματος ευλογιάς των αιγοπροβάτων στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, και η ζωονόσος εξελίχθηκε σε πραγματική μάστιγα για την περιοχή.
Η ευλογιά των αιγοπροβάτων , μια εξαιρετικά μεταδοτική ιογενής νόσος που πλήττει αποκλειστικά προβατοειδή και αιγοειδή, έχει εξαπλωθεί ραγδαία, δημιουργώντας εκατοντάδες εστίες μόλυνσης και οδηγώντας σε μαζικές θανατώσεις ζώων. Οι κτηνοτρόφοι της ΑΜΘ βιώνουν πρωτόγνωρες καταστάσεις, με ολόκληρα κοπάδια να χάνονται και τις αρχές να βρίσκονται σε συνεχή συναγερμό για τον περιορισμό της επιζωοτίας.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των κτηνιατρικών υπηρεσιών, η Ανατολική Μακεδονία-Θράκη είναι η περισσότερο πληγείσα περιοχή της χώρας από την ευλογιά των αιγοπροβάτων. Από τον Αύγουστο του 2024, όταν εντοπίστηκε το πρώτο κρούσμα στον Έβρο, μέχρι σήμερα, έχουν καταγραφεί πάνω από 400 εστίες μόλυνσης στους νομούς Έβρου, Ροδόπης, Ξάνθης και Καβάλας, ενώ ο αριθμός των ζώων που θανατώθηκαν προληπτικά έχει ξεπεράσει τις 117.000.
Το νούμερο αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 50% των συνολικών θανατώσεων πανελλαδικά, καθώς σε όλη τη χώρα τα θανατωθέντα αιγοπρόβατα αγγίζουν τις 263.000 από την αρχή της κρίσης. Οι αριθμοί αποτυπώνουν το εύρος της καταστροφής για την κτηνοτροφία της περιφέρειας, όπου πολλοί κτηνοτρόφοι είδαν το ζωικό τους κεφάλαιο να εξαλείφεται μέσα σε λίγους μήνες.
Η κατάσταση έχει λάβει χαρακτήρα επιδημίας, εξαπλωνόμενη σχεδόν σε όλη την ΑΜΘ. Ήδη από το φθινόπωρο του 2024, οι τοπικές αρχές είχαν σημάνει συναγερμό, καθώς νέες εστίες εμφανίζονταν διαρκώς από τον κάμπο της Ροδόπης μέχρι την ορεινή Ξάνθη, παρά τις προσπάθειες καραντίνας και θανάτωσης των μολυσμένων κοπαδιών. Μέτρα όπως προληπτικές σφαγές εφαρμόστηκαν ευρέως, με πάνω από 20.000 ζώα να θανατώνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες εκείνη την περίοδο, σε μια προσπάθεια να ανακοπεί η διάδοση του ιού. Ωστόσο, παρά τις θυσίες των κτηνοτρόφων και τις παρεμβάσεις των υπηρεσιών, ο ιός συνέχισε να εξαπλώνεται.
Ταχεία εξάπλωση και παράγοντες: Η ξηρασία ευνοεί τον ιό
Οι ειδικοί αποδίδουν τη ραγδαία εξάπλωση της ευλογιάς, μεταξύ άλλων, και στις αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες. Ο προϊστάμενος της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας ΑΜΘ, Νίκος Φωτεινιάς, σε πρόσφατη τηλεοπτική παρουσία του, τόνισε ότι η παρατεταμένη ξηρασία που έπληξε την περιοχή δημιούργησε συνθήκες ευνοϊκές για την ταχύτατη διάδοση της ζωονόσου. Η ανομβρία και οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού φαίνεται ότι συνέβαλαν στη διατήρηση του ιού στο περιβάλλον και στην ευκολότερη μετάδοσή του μεταξύ των εκτροφών, δυσχεραίνοντας τον έλεγχο των κρουσμάτων.
Παράλληλα, ο κ. Φωτεινιάς επεσήμανε ότι οι ασθένειες αυτές δεν είναι πια εξωτικές για την Ελλάδα, φαινόμενο που συνδέεται και με τη γενικότερη κλιματική αλλαγή και τις διεθνείς μετακινήσεις ζώων. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, νοσήματα που κάποτε τα μάθαιναν οι κτηνίατροι μόνο ως υποσημείωση στα βιβλία, η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών, η ευλογιά, η οζώδης δερματίτιδα , πλέον έχουν εγκατασταθεί στην Ευρώπη, καθώς το παγκόσμιο εμπόριο και η αλλαγή του κλίματος έφεραν ιούς από την Αφρική στη γηραιά ήπειρο. Με αυτές τις συνθήκες, στην Ανατολική Μακεδονία-Θράκη η ευλογιά βρήκε πρόσφορο έδαφος να θερίσει τα κοπάδια, παρά τις προσπάθειες περιορισμού.
Εκκλήσεις για δράση – Έλλειψη επιστημονικών μελετών και ανάγκη ενεργοποίησης του Κέντρου Εξωτικών Νοσημάτων
Ο Νίκος Φωτεινιάς, μιλώντας δυναμικά για την κρίση, υπογράμμισε και μια άλλη σοβαρή διάσταση: την απουσία επιστημονικής προεργασίας. «Από το 2011 δεν έχει γίνει καμία επιστημονική μελέτη για τα εξωτικά νοσήματα», ανέφερε με έμφαση, υπονοώντας ότι η έλλειψη αυτή σε έρευνα και σχέδια αντιμετώπισης άφησε απροετοίμαστες τις αρχές απέναντι σε ζωονόσους σαν την ευλογιά. Το κενό των τελευταίων δέκα και πλέον ετών σε μελέτες και προληπτικά πρωτόκολλα για εξωτικά νοσήματα γίνεται τώρα εμφανές, καθώς η Περιφέρεια δίνει μάχη να συγκρατήσει την επέλαση του ιού.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι τα κρούσματα όχι μόνο δεν υποχωρούν, αλλά αντίθετα αυξάνονται μέρα με τη μέρα, γεγονός που καθιστά επιτακτική την κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων μέσων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Φωτεινιάς κάλεσε την Πολιτεία να ενεργοποιήσει άμεσα το Ευρωπαϊκό Κέντρο Εξωτικών Νοσημάτων που βρίσκεται στη Νέα Ορεστιάδα, το οποίο παραμένει ανενεργό σε επιστημονικό επίπεδο εδώ και χρόνια. «Πρέπει να εμπλακεί επιτέλους και το Κέντρο Εξωτικών Νοσημάτων στη Νέα Ορεστιάδα, ώστε να βρούμε από πού μεταδίδεται ο ιός και να λάβουμε τα κατάλληλα μέτρα πριν σφαγιαστεί ολόκληρο το ζωικό κεφάλαιο», δήλωσε χαρακτηριστικά. Το ειδικό αυτό κέντρο που ιδρύθηκε ακριβώς για την παρακολούθηση και μελέτη νοσημάτων όπως η ευλογιά θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να συνδράμει αποφασιστικά στον εντοπισμό της πηγής μετάδοσης και στην ανάσχεση της επιζωοτίας, παρέχοντας επιστημονική γνώση και εργαστηριακή υποστήριξη στις τοπικές κτηνιατρικές υπηρεσίες.
Μέτρα αντιμετώπισης και προοπτική: Σε ισχύ έκτακτο σχέδιο, ασφαλή τα προϊόντα για τον άνθρωπο
Η σοβαρότητα της κατάστασης έχει οδηγήσει και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων στη λήψη έκτακτων μέτρων σε εθνικό επίπεδο. Ήδη από τα μέσα Σεπτεμβρίου, τέθηκε σε εφαρμογή καθεστώς άμεσης επιχειρησιακής δράσης για την αντιμετώπιση της ευλογιάς, με δεκαήμερο σχέδιο που περιλαμβάνει εξορμήσεις κτηνιάτρων «στο πεδίο», εντατικοποίηση των ελέγχων στις εκτροφές και δημιουργία σταθμών απολύμανσης σε κομβικά σημεία μετακινήσεων ζώων. Παράλληλα, εξετάζεται η αυστηροποίηση των ελέγχων στις εισαγωγές ζώντων ζώων, ακόμα και η επιβολή καραντίνας , ώστε να αποτραπεί τυχόν νέα είσοδος του ιού από γειτονικές χώρες. Οι αρχές τονίζουν την ανάγκη τήρησης όλων των μέτρων βιοασφάλειας από τους κτηνοτρόφους, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά δεν αποκλείεται να επιβληθούν ακόμη πιο δραστικοί περιορισμοί (ένα ιδιότυπο «lockdown» στην κτηνοτροφία) για να σωθούν τα υγιή κοπάδια. Την ίδια στιγμή, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία καταβολής αποζημιώσεων στους πληγέντες παραγωγούς, προκειμένου να στηριχθούν οικονομικά όσοι υπέστησαν τις τεράστιες απώλειες ζωικού κεφαλαίου.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, παρά την καταστροφική της δράση στα ζώα, η ευλογιά των αιγοπροβάτων δεν αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Όπως διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ο κ. Φωτεινιάς, ο συγκεκριμένος ιός δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο. Τα προϊόντα όπως το κρέας και το γάλα παραμένουν απολύτως ασφαλή για κατανάλωση, αρκεί να τηρούνται οι κανόνες υγιεινής και σωστής επεξεργασίας (π.χ. παστερίωση στο γάλα, καλό ψήσιμο στο κρέας).
