Το υπουργείο Δικαιοσύνης φέρνει ριζικές ανατροπές στις διαθήκες, στη νόμιμη μοίρα και στα δικαιώματα συντρόφων.
Υπερψηφίστηκε κατά πλειοψηφία στην Ολομέλεια της Βουλής το νομοσχέδιο για το νέο κληρονομικό δίκαιο. Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία του υπουργείου Δικαιοσύνης αναμορφώνει ριζικά το πλαίσιο που διέπει τις κληρονομιές μετά από 80 έτη. Η ψήφιση ολοκληρώθηκε αργά το βράδυ της 19ης Μαΐου 2026 εν μέσω έντονων κοινοβουλευτικών συζητήσεων.
Η κυβέρνηση επισημαίνει ότι οι νέες διατάξεις εξασφαλίζουν την κοινωνική ισορροπία και ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες. Η επίσημη εφαρμογή των ρυθμίσεων θα ξεκινήσει τον προσεχή Σεπτέμβριο, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους. Η μεταβατική περίοδος κρίθηκε αναγκαία για την ομαλή προσαρμογή των πολιτών και των νομικών επιστημόνων.
Οι βασικές αλλαγές στη σύνταξη και την ισχύ των διαθηκών
Η μεταρρύθμιση εισάγει αυστηρότερες δικλείδες ασφαλείας, στοχεύοντας στον περιορισμό της πλαστότητας των εγγράφων. Οι ιδιόγραφες διαθήκες διατηρούνται μεν, αλλά η ισχύς τους περιορίζεται πλέον σε ένα έτος από τη σύνταξή τους. Παράλληλα, θεσπίζεται η εξέταση των παλαιότερων εγγράφων από συμβολαιογράφο και μάρτυρες.
Επιπλέον, το νέο κληρονομικό δίκαιο μειώνει το ηλικιακό όριο, επιτρέποντας τη σύνταξη διαθήκης από το 16ο έτος. Αντίθετα, απαγορεύεται ρητά η καταγραφή περιουσιακών στοιχείων υπέρ προσώπων που εργάζονται σε νοσοκομεία ή οίκους ευγηρίας. Η διάταξη αυτή προστατεύει τους νοσηλευόμενους από πιθανή οικονομική εκμετάλλευση.
Ανατροπή στην εξ αδιαθέτου διαδοχή και πλήρη δικαιώματα σε συντρόφους
Η εξ αδιαθέτου διαδοχή τροποποιείται σημαντικά με βάση τα νέα κοινωνικά δεδομένα. Η κληρονομική μερίδα του επιζώντος συζύγου αυξάνεται στο 1/3, εφόσον υπάρχει μόνο ένα τέκνο στην οικογένεια. Σε περίπτωση απουσίας τέκνων, ο χήρος ή η χήρα καθίσταται πλέον ο πρώτος και μοναδικός κληρονόμος.
Οι ίδιοι ακριβώς κανόνες επεκτείνονται αυτόματα και στα σύμφωνα συμβίωσης. Παράλληλα, πλήρη δικαιώματα αποκτούν οι σύντροφοι εκτός γάμου, εφόσον η σχέση ξεπερνά τα τρία έτη. Ο δικαιούχος οφείλει να καταθέσει σχετική αίτηση εντός τεσσάρων μηνών από τον θάνατο του συντρόφου.
Κληρονομικές συμβάσεις και λήψη της νόμιμης μοίρας σε χρήμα
Το νομοθέτημα θεσπίζει επίσημα τον θεσμό της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου ενώπιον συμβολαιογράφου. Οι πολίτες μπορούν πλέον να παραιτηθούν ρητά από μελλοντικά δικαιώματα, διευκολύνοντας την επιχειρηματικότητα.
Σημαντική αλλαγή καταγράφεται και στο πεδίο που αφορά τη νόμιμη μοίρα των αναγκαίων κληρονόμων. Οι δικαιούχοι δεν αποκτούν πλέον υποχρεωτική συγκυριότητα στα ακίνητα της περιουσίας. Αντίθετα, έχουν το δικαίωμα να λάβουν τη μερίδα τους σε χρήμα, στο ήμισυ της αξίας.
Επίσης, ο κληρονόμος απαλλάσσεται από την ατομική ευθύνη για τα χρέη της κληρονομιάς με την προσωπική του περιουσία. Για την εκκαθάριση των διαδικασιών θα διορίζεται πλέον υποχρεωτικά δικηγόρος από ειδικό δικαστικό κατάλογο.
Η επίμαχη τροπολογία για τα πολιτικά πρόσωπα και οι αντιδράσεις
Πέραν των κληρονομικών ρυθμίσεων, το νομοσχέδιο περιέλαβε μια διάταξη που προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις. Πρόκειται για την τροπολογία που προβλέπει την επίσπευση των ποινικών διαδικασιών για εν ενεργεία βουλευτές.
Η διάταξη 32Α ορίζει ότι τα πλημμελήματα βουλευτών θα εισάγονται προς εκδίκαση εντός τριών μηνών. Για τα κακουργήματα, η ανάκριση θα διενεργείται από εφέτη ανακριτή και θα ολοκληρώνεται εντός τεσσάρων μηνών. Η δικαστική διαδικασία θα προσδιορίζεται άμεσα, εντός τριών μηνών από το σχετικό βούλευμα.
Η παρέμβαση της Λάουρα Κοβέσι και η απάντηση του υπουργείου
Η συγκεκριμένη διάταξη προκάλεσε την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στο Στρασβούργο. Η επικεφαλής του θεσμού, Λάουρα Κοβέσι, απέστειλε σχετική επιστολή στον υπουργό Δικαιοσύνης, Γιώργο Φλωρίδη.
Η Ευρωπαία Εισαγγελέας εξέφρασε ανησυχίες για πιθανό αποκλεισμό των εντεταλμένων εισαγγελέων από τις έρευνες πολιτικών προσώπων. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, η διάταξη κρίνεται ασυμβίβαστη με τον κανονισμό λειτουργίας του οργάνου.
Απαντώντας στις αιτιάσεις, ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Γιάννης Μπούγας, παρενέβη άμεσα από το βήμα της Βουλής. Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι η νομοτεχνική βελτίωση δεν επηρεάζει τις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Οι ανακριτικές πράξεις θα συνεχίσουν να ενεργούνται κανονικά, όπως ορίζει το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
